Vì sao tiêu chuẩn phúc lợi không thể loại bỏ tổn hại vốn có trong đá gà?

Tiêu chuẩn phúc lợi động vật được xây dựng để bảo vệ trạng thái thể chất và tinh thần của con vật. Tuy nhiên, khi áp dụng vào hoạt động đá gà, các tiêu chuẩn này không thể loại bỏ được những tổn hại vốn có. Điều này xuất phát từ mâu thuẫn cơ bản giữa mục đích của phúc lợi động vật và bản chất đối đầu, gây thương tích của trò chơi đá gà.

Phúc lợi động vật: Khái niệm và Năm Quyền Tự Do

Theo Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH), phúc lợi động vật được định nghĩa là trạng thái thể chất và tinh thần của con vật liên quan đến điều kiện sống và chết của chúng. Định nghĩa này nhấn mạnh cả khía cạnh thể chất (sức khỏe, không đau đớn) và tinh thần (không sợ hãi, căng thẳng) của động vật. Các nguyên tắc chỉ đạo về phúc lợi động vật của WOAH thường được tóm tắt trong mô hình Năm Quyền Tự Do, bao gồm:

1. Tự do không bị đói và khát.
2. Tự do không bị khó chịu.
3. Tự do không bị đau đớn, tổn thương và bệnh tật.
4. Tự do thể hiện các hành vi tự nhiên.
5. Tự do không phải chịu đựng nỗi sợ hãi và lo âu căng thẳng.

Những quyền này là nền tảng để đánh giá mức độ phúc lợi của động vật trong bất kỳ môi trường nào. Mục tiêu là giảm thiểu tối đa các yếu tố gây hại và tạo điều kiện sống tốt nhất cho chúng.

Mâu thuẫn cốt lõi: Đá gà và Năm Quyền Tự Do

Bản chất của đá gà là buộc hai con gà trống chiến đấu với nhau. Hoạt động này trực tiếp mâu thuẫn với ít nhất ba trong số Năm Quyền Tự Do quan trọng nhất:

• Tự do không bị đau đớn, tổn thương và bệnh tật: Trong đá gà, việc gây thương tích là không thể tránh khỏi. Gà được huấn luyện để chiến đấu, sử dụng cựa tự nhiên hoặc cựa nhân tạo để tấn công đối thủ. Các vết thương có thể từ nhẹ đến nghiêm trọng, bao gồm rách da, gãy xương, tổn thương nội tạng và thậm chí tử vong. Dù có các biện pháp giảm thiểu như bọc cựa (tùy phiên bản và quy định địa phương), mục đích cuối cùng của trận đấu vẫn là làm suy yếu hoặc đánh bại đối thủ, thường thông qua việc gây đau đớn.
• Tự do không phải chịu đựng nỗi sợ hãi và lo âu căng thẳng: Gà chọi bị đặt vào một môi trường đối đầu căng thẳng, nơi chúng phải chiến đấu để sinh tồn. Phản ứng tự nhiên của động vật khi đối mặt với mối đe dọa là sợ hãi và căng thẳng. Điều này hoàn toàn trái ngược với nguyên tắc tự do khỏi sợ hãi và lo âu.
• Tự do thể hiện các hành vi tự nhiên: Mặc dù gà trống có bản năng lãnh thổ và có thể chiến đấu với nhau trong tự nhiên, nhưng việc bị ép buộc chiến đấu trong một đấu trường có tổ chức, thường xuyên và kéo dài, không phải là hành vi tự nhiên hoàn toàn. Hành vi này bị thao túng và cường điệu hóa để phục vụ mục đích giải trí hoặc cờ bạc.

Ngay cả Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn từ thế kỷ 13 đã cảnh tỉnh về việc đắm mình vào đá gà qua câu hịch nhắc đến tính chất gây thương tích của hoạt động này: "Cựa gà sắc khôn đâm giáp giặc". Điều này cho thấy tính chất bạo lực của đá gà đã được nhận thức từ lâu trong lịch sử Việt Nam. [4]

Ví dụ minh họa: Kịch bản áp dụng tiêu chuẩn phúc lợi

Giả sử một quốc gia (không phải Việt Nam, nơi đá gà là bất hợp pháp) muốn áp dụng các tiêu chuẩn phúc lợi động vật vào hoạt động đá gà hợp pháp của họ. Họ có thể đề xuất các biện pháp sau:

• Giới hạn thời gian thi đấu: Mỗi trận đấu chỉ kéo dài tối đa 15 phút để giảm thiểu thời gian gà phải chịu đựng.
• Bắt buộc bọc cựa: Sử dụng cựa giả hoặc bọc cựa tự nhiên bằng vật liệu mềm để giảm mức độ sát thương.
• Kiểm tra thú y trước và sau trận đấu: Đảm bảo gà không bị bệnh trước khi thi đấu và được chăm sóc y tế ngay lập tức sau đó.
• Môi trường chuồng trại đạt chuẩn: Cung cấp không gian sống rộng rãi, thức ăn đầy đủ và điều kiện vệ sinh tốt cho gà chọi.

Phân tích giới hạn:

• Giới hạn thời gian và bọc cựa: Dù có thể giảm mức độ thương tích nghiêm trọng hoặc tử vong ngay lập tức, gà vẫn phải tham gia vào một cuộc chiến đấu gây căng thẳng và đau đớn. Các vết bầm tím, chấn thương nội tạng nhẹ hoặc sốc tâm lý vẫn xảy ra. Mục tiêu của trận đấu vẫn là làm đối thủ gục ngã, điều này không thể đạt được mà không có sự đau đớn.
• Kiểm tra thú y và chuồng trại: Đây là các biện pháp phúc lợi cơ bản, nhưng chúng chỉ giải quyết các điều kiện sống chung chứ không giải quyết bản chất bạo lực của hoạt động thi đấu. Một con gà được nuôi dưỡng tốt vẫn sẽ chịu đựng đau đớn và căng thẳng khi bị buộc phải chiến đấu.

Như vậy, dù các biện pháp này có thể cải thiện một phần điều kiện sống và giảm thiểu một số tổn hại, chúng không thể loại bỏ hoàn toàn sự đau đớn, sợ hãi và căng thẳng vốn có trong một trận đá gà. Mâu thuẫn giữa bản chất của trò chơi và nguyên tắc phúc lợi động vật vẫn tồn tại.

Lịch sử và góc nhìn xã hội

Trong lịch sử Việt Nam, chọi gà từng là một trò chơi dân gian trong các lễ hội mùa xuân. Tuy nhiên, theo thời gian, hoạt động này đã bị lợi dụng để thiết lập các "trường gà" thu hút những người có máu mê ăn thua cờ bạc, làm gia tăng tính sát phạt và bạo lực đối với động vật. [4] Sự biến đổi này từ một trò chơi văn hóa sang một hoạt động cờ bạc đã làm trầm trọng thêm vấn đề phúc lợi động vật, khi lợi nhuận trở thành động lực chính thay vì giá trị giải trí thuần túy.

Kết luận

Các tiêu chuẩn phúc lợi động vật, dù được áp dụng nghiêm ngặt, không thể loại bỏ hoàn toàn tổn hại vốn có trong đá gà. Bản chất của trò chơi là buộc động vật chiến đấu, gây ra đau đớn, sợ hãi và căng thẳng, trực tiếp mâu thuẫn với các nguyên tắc cơ bản của phúc lợi động vật theo định nghĩa của WOAH. Mọi nỗ lực giảm thiểu tổn hại chỉ có thể làm giảm nhẹ chứ không thể loại bỏ được mâu thuẫn cốt lõi này.

Nguồn tham khảo:

• World Organisation for Animal Health: Animal welfare
• Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam: Chọi gà